Viêm tai giữa - Bài viết - Bệnh Học
Đọc và ngẫm: "Có bệnh xem xét đã rồi mới cho thuốc, vì ngại đêm mưa vất vả không chịu thǎm mà đã cho phương, đó là tội lười. [Trích 8 tội cần tránh - Lê Hữu Trác] "
Chú ý: Các nội dung sai QUY ĐỊNHLuật chính tả sẽ bị XÓA
Nếu bạn đang gởi bài, hãy đọc qua bài này!

QuocBaoNet

Viêm tai giữa

Cho điểm
1. Giải phẫu và sinh lý tai.
1.1. Giải phẫu tai.
Tai gồm 3 phần: tai ngoài, tai giữa và tai trong.
Tai ngoài:vành tai và ống tai ngoài              
Tai giữa:  hòm tai, vòi nhĩ và các xoang chũm.
Cấu tạo của hòm nhĩ.
Hòm nhĩ giống như­ một hình trống dẹt. Bộ phận chủ yếu trong hòm nhĩ là tiểu cốt. Hòm nhĩ được chia thành hai tầng. Tầng trên gọi là tầng thư­ợng nhĩ chứa tiểu cốt, tầng dưới gọi là trung nhĩ (antrium) là một hốc rỗng chứa không khí, thông trực tiếp với vòi nhĩ.
Hòm nhĩ có sáu thành:
Thành ngoài: Phía trên là tầng th­ượng nhĩ, phần dư­ới là màng nhĩ hình bầu dục.
Thành trong:Có đoạn nằm ngang của ống falope, phần trên là thành trong của thượng nhĩcó gờ ống bán khuyên ngoài, nằm ngay trên ống falope.Ở một số trường hợp dây thầnkinh VII không có ống xương che phủ do đó viêm tai gi­ữ dễ bị liệt mặt, phần dư­ới là thành trong của hòm nhĩ. Ở mặt này có hai cửa sổ: cửa sổ bầu dục ở phía trên và sau, cửa sổ tròn ở phía sau và dư­ới.
Thành sau:Phần trên của thành sau là ống thông hang, nối liền hang chũm với hòm nhĩ, phần d­ưới thành sau là tường dây VII ngăn cách hòm nhĩ với xương chũm.
Thành trư­ớc: Thông với lỗ vòi nhĩ (Eustachi), ở trẻ em lỗ vòi luôn mở thông với vòm mũi họng. Với đặc điểm cấu tạo vòi nhĩ nằm ngang, khá rộng và thẳng, viêm nhiễm vùng mũi họng dễ xâm nhập vào tai giữa.
Thành trên: Hay là trần nhĩ ngăn cách hòm nhĩ với hố não giữa. Ở trẻ em đ­ờng khớp trai đá bị hở nên viêm tai giữa dễ bị viêm màng não.
Thành d­ưới: Vịnh tĩnh mạch cảnh.
Tai trong: Nằm trong x­ương đá, đi từ hòm tai tới lỗ ống tai trong.
Gồm 2 phần là mê nhĩ x­ương bao bọc bên ngoài và mê nhĩ màng ở trong.
 Mê nhĩ x­ương: gồm tiền đình và loa đạo (ốc tai).
- Tiền đình thông với tai giữa bởi cửa sổ bầu dục ở phía tr­ớc, có ống bán khuyên nằm theo ba bình diện không gian.
- Loa đạo giống nh­ hình con ốc có hai vòng xoắn r­ỡi, đ­ợc chia thành hai vịn: là vịn tiền đình thông với tiền đình và vịn nhĩ thông với hòm tai bởi cửa sổ tròn, nó đựoc bịt kín bởi màng nhĩ phụ Scarpa.

Mê nhĩ màng:
Gồm hai túi là cầu nang và soan nang, ống nội dịch và 3 ống bán khuyên màng.
Trong cầu nang và soan nang có các bãi thạch nhĩ là vùng cảm giác thăng bằng. Trong ống bán khuyên có mào bán khuyên là vùng chuyển nhận các kích thích chuyển động.
Loa đạo màng: nằm trong vịn tiền đình có cơ quan Corti chứa đựng các tế bào lông và các tế bào đệm, tế bào nâng đỡ.
Giữamê nhĩ xư­ơng và mê nhĩ màng có ngoại dịch, trong mê nhĩ màng có nội dịch.
Thần kinh.
Các sợi thần kinh xuất phát từ tế bào lông của cơ quan Corti tập hợp thành bó thần kinh loa đạo (ốc tai). Các sợi thần kinh xuất phát từ các mào bán khuyên và bãi thạch nhĩ tập hợp thành bó thần kinh tiền đình. Hai bó này tập hợp thành dây thần kinh số VIII chạy trong ống tai trong để vào não.




1.2.
Sinh lý tai.
Tai có hai chức năng nghe và thăng bằng.
1.2.1.Chức năng nghe.
Sinh lý truyền âm
-          Tai ngoài: Vành tai thu và định h­ớng sóng âm, ống tai truyền sóng âm tới màng tai.
-          Tai giữa:Dẫn truyền và khuyếch đại c­ường độ âm thanh (vòi nhĩ, màng nhĩ, chuỗi xư­ơng con).
Sinh lý tiếp âm
-          Điện thế liên tục: Do có sự khácbiệt về thành phần của Na+ và K+ trong nội và ngoại dịch.
-          Điện thế hoạt động:do sự di chuyển của nội dịch, sự rung động của các tế bào lông.
-          Luồng thần kinh:Luồng thần kinh tập hợp các điện thế chuyển theo dây VIII  lên vỏ não.
2.2.2.Chức năng thăng bằng.
Thăng bằng vận động.
Do các ống bán khuyên, khi thay đổi tư thế đầu làm nội dịch nằm trong ống bán khuyên di chuyển gây kích thích tế bào thần kinh ở mào bán khuyên tạo nên luồng thần kinh.
Thăng bằng tĩnh tại.
Tuỳ theo tư­ thế bất động (khi nằm hoặc ngồi...), các hạt thạch nhĩ đè lên tế bào thần kinh ở bãi thạch nhĩ tạo lên luồng thần kinh. Các luồng thần kinh đ­ược thần kinh tiền đình đưa đến các trung tâm ở não tạo nên các phản xạ điều chỉnh thăng bằng của cơ thể.
2. Viêm tai giữa cấp tính.
Viêm tai giữa cấp tính là bệnh thường gặp, nhiều nhất ở trẻ em trong nhiễm khuẩn đường hô hấp trên, nhất là khi bị sởi, cúm, bạch hầu, ho gà... diễn biến trong thời gian dưới 3 tuần.
Nếu không được điều trị kịp thời và đúng phương pháp thì bệnh thường dẫn tới biến chứng nguy hiểm như:
-          Viêm tai giữa mạn tính.
-          Viêm tai xương chũm.
-          Các biến chững nội sọ như: viêm màng não, áp xe não.
-          Các biến chững mạch máu: viêm tắc tĩnh mạch bên.
-          Liêt dây VII ngoại vi.
2.1. Phân loại.
-          Viêm tai giữa cấp tính dịch thấm.
-          Viêm tai giữa cấp tính xung huyết.
-          Viêm tai giữa cấp tính có mủ.
2.2. Nguyên nhân.
2.2.1. Viêm nhiễm cấp tính ở mũi họng.
-          Xuất hiện sau các bệnh như: cúm, sởi hoặc sau các bệnh như viêm mũi, viêm xoang, viêm VA, viêm Amidan, u vòm mũi họng.
-          Nhét mèche mũi sau quá lâu.
-          Căn nguyên vi khuẩn: thường do S. pneumoniae, H.influenzae, M.catarrhalis, S. aureus.
2.2.2. Sau chấn thương: gây rách, thủng màng tai như ngoáy tai bằng vật cứng, chấn thương do tiếng nổ, sức ép bom đạn... 
2.2.3. Sự thay đổi áp lực: của không khí trong tai giữa và áp lực của vòm họng, áp lực tai giữa và áp lực tai ngoài.
2.3. Lâm sàng.
Triệu chứng của viêm tai giữa cấp tính thay đổi nhiều tuỳ theo nguyên nhân gây bệnh, tình trạng cơ thể. Ở đây chúng tôi trình bày thể điển hình: viêm tai giữa cấp tính mủ ở trẻ nhỏ.
Bệnh diễn biến qua hai giai đoạn:
2.3.1. Giai đoan khởi phát: chưa có mủ trong hòm nhĩ
-          Toàn thân:Bệnh nhân trước đó mấy ngày đang bị viêm mũi họng: chảy mũi và ngạt mũi. Đột nhiên bị sốt cao 390- 400 C -          Cơ năng: Đau tai, lúc đầu ngứa, tức ở tai, sau đau tai dữ dội, nghe kém.
-          Thực thể: Khám màng nhĩ bị xung huyết đỏ ở góc sau trên hoặc ở dọc cán xương búa hoặc ở vùng màng trùng (Shrapnell).
2.3.2. Giai đoạn toàn phát:
Thường qua hai thời kỳ: thời kỳ ứ mủ và thời kỳ vỡ mủ.Thời kỳ ứ mủ (màng nhĩ chưa vỡ):
Triệu chứng cơ năng:
-          Nhiệt độ toàn thân tăng cao , sốt cao 39- 400 C kéo dài, thể trạng mệt mỏi, khó ngủ, sút cân... có thể co giật, mệt lả.
-          Rối loạn tiêu hoálà triệu chứng thường gặp, nhất là ở hài nhi: ỉa  chảy, sống phân hoặc nôn trớ, đầy bụng, kèm theo có rối loạn tiêu hoá: với tỷ lệ 70-80% trẻ nhỏ đi ngoài sống phân và đi nhiều lần thuốc chống rối loạn tiêu hoá ít có kết quả chỉ khỏi khi  giải quyết nguyên nhân viêm tai.
-          Đau tai: đau tai dữ dội ngày càng tăng, đau sâu  trong tai, đau theo nhịp đập, đau lan ra vùng thái dương và sau tai làm cho bệnh nhân không ngủ được. em bé quấy khóc, bỏ ăn, bỏ bú, trẻ nhỏ vật vã, co giật quấy khóc, tay ngoáy vào tai đau, hoặc lắc đầu ù tai tiếng trầm.
Triệu chứng thực thể:
-          Khám màng nhĩ: toàn bộ màng nhĩ nề đỏ, không nhìn thấy cán xương búa, mấu ngắn xương búa và nón sáng. ở mức độ nặng hơn màng nhĩ phồng lên như mặt kính đồng hồ. Điểm phồng nhất thường khu trú ở phía sau.
-          Khám mũi họng: bệnh nhân đang có viêm mũi họng cấp tính.
Thời kỳ vỡ mủ (màng nhĩ bị vỡ): Thường xuất hiện vào ngày thứ 4.
Triệu chứng cơ năng: giảm dần, hết đau tai, nhiệt độ toàn thân giảm, em bé chịu chơi, hết quấy khóc.
Triệu chứng thực thể: ống tai đầy mủ, lau sạch thấy lỗ thủng màng nhĩ, lỗ thủng sẽ khác nhau tuỳ theo tai có được trích rạch hay không?
-          Nếu trích: lỗ thủng sẽ rộng và ở góc sau dưới màng nhĩ sẽ hết phồng.
-          Nếu không trích để màng nhĩ tự vỡ thì lỗ thủng có thể ở bất cứ chỗ nào, bờ dày nham nhở.
2.4. Chẩn đoán: Dựa vào triệu chứng lâm sàng hai giai đoạn của bệnh.
2.5. Biến chứng.
Có nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm tai xương chũm, viêm tai trong, viêm màng não, viêm não và liệt dây VII ngoại vi...
2.6. Điều trị.
Tuỳ từng giai đoạn mà có thái độ điều trị phù hợp:
2.6.1.Giai đoạn khởi phát:
Chủ yếu điều trị mũi họng.
Chống nghạt tắc mũi: tái lập lại sự thông thoáng của mũi và các lỗ thông xoang để đảm bảo dẫn lưu cho các xoang viêm, giảm sự chênh lệch về áp lực giữa trong xoang và hốc mũi.
-          Làm bớt chảy mũi
-          Điều trị viêm nhiễm
-          Đề phòng tái phát viêm xoang
Cụ thể:
-          Nhỏ mũi: bằng các thuốc co mạch làm cho mũi thông thoáng. Trước khi rỏ mũi cần xì mũi để tống các chất xuất tiết ứ đọng trong mũi (Êphêdrin, Naphasolin, dầu Gômênon) ngày rỏ từ 5-10 lần.
-          Xông thuốc: bằng cách hit hơi nước nóng có mang thuốc, hơi nóng có tác dụng giảm xung huyết niêm mạc mũi, tạo điều kiện cho thuốc có thể thấm vào các khe kẽ của mũi và có thể thấm vào xoang qua các lỗ thông mũi xoang. Các thuốc dùng để xông là dầu khuynh diệp, dầu gômênon, dầu gió thời gian xông từ 5-10 phút.
-          Khí dung mũi: phải có máy khí dung. Máy tác động phân tán dung dịch thuốc thành những hạt nhỏ (từ 1-10mm) hoà tan trong không khí. Thuốc đưa vào cơ thể theo đường khí dung có tác dụng gấp 5 lần so với đường uống hoặc đường tiêm, do đó dùng liều lượng có thể giảm xuống, khố lượng dùng là 5ml.
-          Lý liệu pháp:bằng tia hồng ngoại và sóng ngắn
Toàn thân.
-          Kháng sinh thường được sử dụng là loại gram (+): Amoxilin, co-trimazole  hoặc Erytromycin.
-          Chống viêm, giảm đau.
-          Nâng dỡ cơ thể bằng các loại sinh tố
Tại chỗ tai: rỏ Glyxerin borate 3%, Otipax...
2.6.2. Giai đoạn toàn phát.
-          Luôn theo dõi và trích màng nhĩ đúng lúc:Nếu bệnh nhân đến dã vỡ mủ thì phải làm thuốc tai hàng ngày: lau sạch mủ và rỏ thuốc kháng sinh kết hợp với điều trị mũi họng.
-          Kháng sinh toàn thân.
-          Chống viêm.
-          Nâng đỡ cơ thể.
3. Viêm tai giữa mạn tính.
3.1. Đại cương.
-          Gặp ở mọi lứa tuổi.
-          Thời gian chảy mủ tai trên 1 tháng.
-          Ảnh hưởng nhiều đến sức nghe (điêc dẫn truyền).
-          Biến chứng nguy hiểm.
3.2. Phân loại.Hiện nay chia làm 2 loại:
-          Viêm tai giữa mủ nhầy.
-          Viêm tai giữa mủ (viêm tai giữa có tổn thương xương).
3.3. Viêm tai giữa mãn tính mủ nhầy.
3.3.1. Nguyên nhân:
-          Viêm tai giữa cấp tính chuyển thành: viêm mũi, họng là nguyên nhân làm cho quá trình viêm tai giữa cấp tính ® viêm tai giữa mạn tính.
-          Trẻ em: viêm V.A
Người lớn: viêm xoang, khối u đè ép vòi nhĩ.
3.3.2. Giải phẫu bệnh lý:
-          Tổn thương niêm mạc: vòi nhĩ, hòm nhĩ, màng nhĩ. Niêm mạc trở nên dày (gấp 5-10 lần bình thường), đặc biệt vùng thượng nhĩ, cả niêm mạc vùng hang chũm ® ngừng trệ lưu thông tế bào xương chũm về hang chũm.
-          Các tuyến nhầy quá phát và tăng tiết. Tạo nên sản phẩm là các chất mủ nhầy không thối.
3.3.3. Triệu chứng.
Triệu chứng cơ năng:Duy nhất có chảy mủ ở tai và chảy tăng lên mỗi đợt viêm mũi, họng. Mủ đặc trong hoặc vàng kéo dài thành sợi, không tan trong nước, không thối.
Triệu chứng thực thể:-          Lau sạch mủ quan sát thấy một lỗ thủng tồn tại 2 dạng hình quả đậu hoặc hình tròn ở màng căng, bờ nhẵn, không sát khung xương. Dùng que đầu tù móc vào không bị mắc vào xương.
-          Quan sát hòm nhĩ qua lỗ thủng: nhìn thấy màu hồng, đôi khi thấy polype chui qua lỗ thủng. Dùng que thăm dò qua lỗ thủng không chạm xương (không bao giờ có cholesteatome).
Xét nghiêm.
Thính lực đồ:  Điếc dẫn truyền.
X-quang: Chụp tư thế Schuller: hình ảnh kém thông bào, không có hình ảnh viêm xương.
3.3.4. Diễn biến: diễn biến từng đợt kéo dài nhiều năm. Khi nào còn viêm mũi, họng thì còn bị viêm tai giữa, dễ dàng trở thành viêm tai giữa mủ, tiến triển đến xơ nhĩ, viêm ống tai ngoài, viêm vành tai.
3.3.5. Các thể lâm sàng.
-          Viêm tai giữa màng nhĩ đóng kín.
-          Xơ nhĩ: không thủng màng nhĩ, không chảy nước tai ra ngoài, viêm mũi họng mạn tính kéo dài, tái diễn, nghiệm pháp Valsava (-). Màng nhĩ lõm, cán xương búa nằm ngang, mẩu ngắn xương búa nhô ra, tam giác sáng thu hẹp lại.
3.3.6. Điều trị:
Tại chỗ:
-          Lau, rửa sạch mủ.
-          Rỏ thuốc làm se niêm mạc.
-          Rỏ vào tai hỗn dịch: Cloramphenicol + Hydrocortison.
-          Hòm nhĩ đóng kín: Tiêm vào 0,5 ml Hydrocortison hoặc Alpha-Chymotrypsin.
-          Có thể nhỏ bằng chất đắng: Becberin, bạch hoa xà...
Điều trị mũi họng:
-          Nạo V.A
-          Cắt Amiđan
-          Giải quyết u xơ vòm mũi họng.
-          Phẫu thuật mở thượng nhĩ dẫn lưu.
3.4. Viêm tai giữa mủ mạn tính.
3.4.1. Đặc điểm:           
-          Hay gặp biến chứng vì có tổn thương xương.
-          Hay có cholesteatome.
3.4.2. Giải phẫu bệnh lý: Tổn thương niêm mạc ở hang chũm và thượng nhĩ là chủ yếu:
-          Niêm mạc sần sùi nhiều nụ hạt thoái hoá thành polype.
-          Lớp biểu mô ngoài bị mất.
-          Dưới lớp niêm mạc sùi là xương viêm, xương viêm ở hòm nhĩ có thể lên trần thượng nhĩ, mê nhĩ.
-          Cholesteatome: là khối mầu trắng giống như bã đậu, gồm nhiều tế bào biểu mô, lẫn các chất mỡ và cholesterin. Lớp màng bao phủ lên bề ngoài là tổ chức biểu mô lát dính sát vào tổ chức liên kết mỏng có chứa men cholagenase. Nó có khả năng tiêu xương rất mạch. Khối cholesteatome phát triển đến đâu phá huỷ xương đến đó. Có 2 loại khô và ướt (loại ướt thối).
3.4.3. Triệu chứng:
Triệu chứng cơ năng: 
-          Duy nhất là chảy mủ tai, mủ đặc hoặc loãng vón cục màu vàng hoặc xanh đôi khi lẫn máu. Mùi thối khẳn, cấy có nhiều vi khuẩn (yếm khí) vi khuẩn từ ngoài vào qua lỗ thủng màng nhĩ.
-          Nghe kém: điếc dẫn truyền tiến triển nặng ® điếc hỗn hợp.
-          Ù tai: như tíng xay lúa, tiếng trầm.
-          Đau tai, choáng đầu, đau tắngau mỗi đợt hồi viêm
Triệu chứng thực thể:
-          Mủ: thối, tan trong nước, nổi váng khi có cholesteatome, màu vàng xanh.
-          Quan sát lỗ thủng: thường ở góc sau trên, nhỏ, thường ăn sát khung xương. Có trường hợp thủng toàn bộ màng nhĩ, cũng sát khung xương. Bờ lỗ thủng xù xì, nham nhở, đáy lỗ thủng gồ ghề, quá phát.
X-quang: Phim tư thế Schuller: hình ảnh kém thông bào, xương chũm không bị tổn thương, hình ảnh cholesteatome (nếu có).
3.4.4. Diễn biến:
-          Tự khỏi: nhưng rất hiếm.
-          Bệnh kéo dài, dai dẳng ® hết cuộc đời không gây biến chứng.
-          Bệnh gây nên biến chứng sau các đợt hồi viêm.
-          Xơ nhĩ, cứng các khớp tiểu cốt.
-          Để lại lỗ thủng màng nhĩ không liền.
3.4.5. Các thể lâm sàng.
-          Thủng màng chùng (Sharpnel): lỗ thủng nhỏ ngay trên mỏn ngắn xương búa thì thính lực giảm nhẹ.
-          Thủng ở trước trên: viêm khoang trước của thượng nhĩ gây viêm đầu xương búa.
-          Thủng ở sau trên: giảm thính lực nhiều vì tổn thương hệ thống xương con.
3.4.6. Điều trị.
-          Điều trị triệt để viêm mũi họng.
-          Điều trị phẫu thuật: dẫn lưu, lấy bệnh tích, phục hồi chức năng.
Các phương pháp:
-          Mở hang chũm - thượng nhĩ.
-          Dẫn lưu thượng nhĩ.
-          Tiệt căn xương chũm.
Nguyên tắc mổ phục hồi thính lực:
-          Vá màng nhĩ đơn thuần.
-          Phẫu thuật hang chũm- thượng nhĩ + vá nhĩ
 

Submit "Viêm tai giữa" to Digg Submit "Viêm tai giữa" to del.icio.us Submit "Viêm tai giữa" to StumbleUpon Submit "Viêm tai giữa" to Google Submit "Viêm tai giữa" to Facebook Submit "Viêm tai giữa" to Twitter Submit "Viêm tai giữa" to MySpace

Tags: None Sửa Tags
Chuyên mục
Tai mũi họng

Bình luận

# Đăng bình luận qua Facebook