Đọc và ngẫm: "Lễ vật lớn nhất của đời người là khoan dung. [Trích 14 điều răn của Phật] "
Chú ý: Các nội dung sai QUY ĐỊNHLuật chính tả sẽ bị XÓA

Linh Doan

Suy thận mạn

Cho điểm
SUY THẬN MẠN
I. ĐẠI CƯƠNG
1. Định nghĩa:
Suy thận mạn là hậu quả các bệnh mạn tính của thận gây giảm sút từ từ số lượng Nephron chức năng làm giảm dần mức lọc cầu thận. Khi mức lọc cầu thận giảm xuống dưới 50% (60 ml/phút) thì được gọi là suy thận mạn.
Suy thận mạn là một hội chứng lâm sàng và sinh hóa tiến triển mạn tính qua nhiều tháng, năm, hậu quả của sự xơ hóa các Nephron chức năng gây giảm sút từ từ mức lọc cầu thận dẫn đến tình trạng tăng nitơ phi protein máu.
Đặc trưng của suy thận mạn là:
- Có tiền sử bệnh thận tiết niệu kéo dài.
- Mức lọc cầu thận giảm.
- Nitơ phi protein máu tăng cao dần.
- Kết thúc trong hội chứng urê máu cao.
2. Đặc điểm dịch tễ:
Suy thận mạn là một bệnh tương đối phổ biến và hay gặp trong các bệnh thận tiết niệu. Theo thống kê của PGS. Trần Văn Chất và Trần Thị Thịnh (1991-1995) tại Khoa Tiết niệu Bệnh viện Bạch Mai thì suy thận mạn chiếm 40,4% và không thấy có sự khác biệt giữa nam và nữ. Riêng độ tuổi 16-24 thì thấy nam nhiều hơn nữ. Không thấy có sự khác biệt giữa các vùng, địa dư, lứa tuổi hay gặp là lứa tuổi lao động từ 16-54 tuổi nên ảnh hưởng rất nhiều tới sức khỏe của cộng đồng.
3. Những yếu tố làm bệnh nặng thêm:
Suy thận mạn là một bệnh kéo dài hàng tháng, hàng năm có những yếu tố làm thúc đẩy quá trình suy thận:
- Cao huyết áp.
- Nhiễm khuẩn, xuất huyết tiêu hóa, mất nước.
- Tắc đường dẫn niệu.
- Ăn quá nhiều protid.
- Dùng thuốc độc với thận.
- Rối loạn nước điện giải: ỉa chảy mất nước, dùng Lasix quá nhiều...
Nên việc làm giảm các yếu tố nguy cơ trên sẽ có ý nghĩa kéo dài quá trình suy thận làm kéo dài tuổi thọ cho bệnh nhân.
II. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH
Hầu hết các bệnh mạn tính khởi phát là bệnh cầu thận, bệnh ống kẽ thận hay bệnh mạch thận đều có thể dẫn đến suy thận mạn.
1. Bệnh viêm cầu thận mạn: Thường hay gặp nhất chiếm tỷ lệ 40%.
- Do viêm cầu thận cấp dẫn đến.
- Do viêm cầu thận ở những bệnh nhân có bệnh chuyển hóa, hệ thống.
- Do bệnh cầu thận có hội chứng thận hư.
2. Bệnh viêm thận, bể thận mạn: Chiếm tỷ lệ khoảng 30%.
3. Bệnh viêm thận kẽ:
Thường do dùng thuốc giảm đau lâu dài, hoặc do tăng acid uric, tăng calci máu.
4. Bệnh mạch thận:
- Xơ mạch thận lành tính hoặc ác tính.
- Huyết khối vi mạch thận.
- Viêm nút quanh động mạch.
- Tắc tĩnh mạch thận.
5. Bệnh thận bẩm sinh (di truyền hoặc không di truyền):
- Thận đa nang.
- Loạn sản thận.
- Hội chứng Alport.
- Bệnh thận chuyển hóa.
Qua trên thấy nguyên nhân hay gặp là bệnh viêm cầu thận mạn và viêm thận, bể thận mạn; do đó việc khai thác tiền sử của bệnh nhân và phát hiện hai nguyên nhân nói trên để điều trị sớm có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giảm tỷ lệ của bệnh suy thận mạn.
III. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG CỦA SUY THẬN MẠN
Mặc dù tổn thương khởi phát ở cầu thận, hệ mạch thận hay tổ chức kẽ thận thì các Nephron bị thương tổn nặng cũng sẽ bị loại khỏi vai trò chức năng sinh lý. Chức năng của thận chỉ được đảm bảo nguyên vẹn bởi các Nephron nguyên vẹn còn lại. Khi khối lượng Nephron chức năng bị tổn thương quá nhiều, số còn lại không còn đủ để duy trì sự hằng định của nội môi thì bắt đầu xuất hiện các biến loạn về nước điện giải, về tuần hoàn, về hô hấp, về tiêu hóa, về thần kinh tạo nên hội chứng suy thận mạn.
1. Triệu chứng lâm sàng:
1.1. Phù:
- Suy thận mạn do viêm thận, bể thận thường không có phù. Bệnh nhân thường đái nhiều do tổn thương nặng ở kẽ thận, ở giai đoạn cuối có thể có phù do có kèm cao huyết áp và suy dinh dưỡng, suy tim.
- Ở bệnh nhân suy thận mạn do viêm cầu thận mạn thường là có phù (trừ giai đoạn đái nhiều). Phù ở đây có thể do hậu quả của hội chứng thận hư, do suy tim kết hợp và do các yếu tố nội tiết khác gây giữ muối và giữ nước.
1.2. Thiếu máu:
- Thường gặp, nặng nhẹ tuy theo giai đoạn, suy thận càng nặng thì thiếu máu càng tăng. Đây là một dấu hiệu quý trên lâm sàng để chẩn đoán phân biệt với những trường hợp urê máu cao do các nguyên nhân cấp tính.
- Thiếu máu đa số là bình sắc hình thể kích thước bình thường có khi có hồng cầu to nhỏ không đều. Nhiều bệnh nhân được chẩn đoán khi đến khám vì thiếu máu.
- Thiếu máu rất khó hồi phục do thận không sản xuất đủ Erythropoietin là yếu tố cần thiết để được hóa tiền hồng cầu.
1.3. Tăng huyết áp:
- Tăng huyết áp thường gặp chiếm khoảng 80% bệnh nhân có tăng huyết áp.
- Cá biệt có bệnh nhân có đợt tăng huyết áp ác tính làm chức năng thận suy sụp nhanh chóng dẫn đến tử vong.
1.4. Suy tim:
Khi xuất hiện thường đã muộn vì thường do giữ muối, nước và tăng huyết áp lâu ngày của quá trình suy thận mạn.
1.5. Viêm ngoại tâm mạc:
Tiếng cọ màng tim là một biểu hiện giai đoạn cuối cùng của suy thận mạn và là dấu hiệu báo hiệu tử vong từ 1-4 ngày nếu không được lọc máu hoặc điều trị tích cực.
1.6. Nôn, ỉa chảy:
Triệu chứng tiêu hóa của suy thận mạn ở giai đoạn đầu thường là chán ăn, ở giai đoạn III trở đi thì có buồn nôn, ỉa chảy. Có khi có xuất huyết tiêu hóa, có loét hoặc không loét.
1.7. Xuất huyết:
- Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, chảy máu dưới da là thường gặp.
- Có trường hợp tiểu cầu giảm rất khó cầm máu. Xuất huyết tiêu hóa nếu có thì urê máu sẽ tăng lên rất nhanh.
1.8. Ngứa:
Là một biểu hiện ngoài da thường gặp do lắng đọng calci trong da. Đây là triệu chứng gợi ý của cường cận giáp trạng thứ phát.
1.9. Chuột rút:
Thường xuất hiện ban đêm có thể là do giảm calci máu.
1.10. Viêm thần kinh ngoại vi:
Tốc độ dẫn truyền thần kinh giảm. Bệnh nhân có cảm giác rát bỏng ở chân, kiến bò. Các triệu chứng này rất khó điều trị kể cả lọc máu ngoài thận.
1.11. Hôn mê:
- Hôn mê do mê máu tăng cao là biểu hiện lâm sàng cuối cùng của suy thận mạn. Ở giai đoạn tiền hôn mê bệnh nhân có thể có co giật, có rối loạn tâm thần.
- Những triệu chứng lâm sàng rất hay gặp là: phù, thiếu máu, tăng huyết áp, do đó dựa vào các triệu chứng chính này tại tuyến cơ sở có thể chẩn đoán được bệnh suy thận mạn.
2. Biểu hiện cận lâm sàng:
2.1. Mức lọc cầu thận giảm: Càng giảm nhiều suy thận càng nặng.
2.2. Nitơ phi protein tăng cao:
- Urê máu trên 50mg% là bắt đầu tăng.
- Creatinin máu l,5mg% là tăng rõ.
- Acid uric cũng tăng.
- Urê máu phụ thuộc vào chế độ ăn và quá trình giáng hóa của cơ thể (nhiễm khuẩn, xuất huyết, mất máu thường tăng nhanh).
- Urê máu và creatinin máu tăng song song là biểu hiện của suy thận đơn thuần.
- Urê máu tăng nhiều và creatinin máu tăng ít là biểu hiện tăng urê ngoài thận.
2.3. Natri máu thường giảm:
Kali máu bình thường hoặc giảm. Khi kali máu cao có biểu hiện đợt cấp có kèm theo thiểu niệu hoặc vô niệu.
2.4. pH máu giảm:
Suy thận giai đoạn III-IV, pH máu sẽ giảm, dự trữ kiềm giảm.
2.5. Calci máu giảm, Phospho máu tăng:
Có khả năng cường cận giáp trạng thứ phát.
2.6. Protein niệu:
Ở suy thận mạn giai đoạn III-IV bao giờ cũng có nhưng không cao. Nếu là viêm thận bể thận thì chỉ dưới l g/24h, nếu là viêm cầu thận mạn thì khoảng 2 đến 3g/24h.
2.7. Hồng cầu niệu:
Nếu có đái máu thì phải nghĩ đến sỏi tiết niệu trong viêm cầu thận mạn cũng có hồng cầu trong nước tiểu.
2.8. Bạch cầu niệu và vi khuẩn niệu:
Trường hợp suy thận do viêm thận bể thận mạn có khi có đái mủ.
2.9. Trụ niệu:
Có trụ hạt hoặc trụ trong là dấu hiệu của suy thận mạn.
2.10. Urê niệu:
Suy thận càng nặng urê niệu càng thấp, ở giai đoạn cuối chỉ đào thải được 64 g/24h.
2.11. Thể tích nước tiểu:
Giai đoạn đầu nước tiểu nhiều 2-3 lít/24h, đái nhiều về đêm là dấu hiệu của suy thận mạn, suy thận mạn nặng nước tiểu vẫn được 500-800 ml/24h. Có đái ít, vô niệu là có đợt cấp, hoặc là suy thận mạn giai đoạn cuối.
IV. CHẨN ĐOÁN
1. Chẩn đoán xác định:
- Suy thận mạn do bệnh cầu thận:
+ Có tiền sử phù.
+ Phù - cao huyết áp - thiếu máu.
+ Urê máu, creatinin máu cao, mức lọc cầu thận giảm.
+ Protein niệu 2-3 g/24h.
- Suy thận mạn do bệnh viêm thận bể thận mạn:
+ Có tiền sử nhiễm khuẩn tiết niệu.
+ Cao huyết áp - thiếu máu.
+ Urê máu, creatinin máu cao, mức lọc cầu thận giảm.
+ Protein niệu có nhưng ít không quá l g/24h.
+ Bạch cầu niệu bao giờ cũng có, vi khuẩn niệu có thể có hoặc không.
Ở tuyến cơ sở có thể dựa vào các triệu chứng trên để nghĩ đến bệnh nhân bị suy thận mạn và nếu có điều kiện thì làm các xét nghiệm urê máu, creatinin máu để chẩn đoán xác định.
2. Chẩn đoán phân biệt:
- Đợt cấp của suy thận mạn dựa vào:
+ Tiền sử.
+ Tỷ lệ urê máu / creatinin máu > 40.
+ Mức độ thiếu máu tương xứng mức độ suy thận.
3. Chẩn đoán giai đoạn:
Giai đoạn
Suy thận mạn
Mức lọc cầu thận (ml/phút)
Creatinin máu
Lâm sàng
μmol/l
mg/dl
Bình thường 120 70 - 106 0,8 - 1,2 Bình thường
I 60 - 41 < 130 < 1,5 Gần bình thường
II 40 - 21 130 - 299 1,5 - 3,4 Gần bình thường, thiếu máu nhẹ
IIIa 20 - 11 300 - 499 3,5 - 5,9 Chán ăn, thiếu máu vừa
IIIb 10 - 5 500 - 900 6,0 - 1 Chán ăn, thiếu máu nặng, bắt đầu chỉ định lọc máu
IV < 5 > 900 > 10 Hội chứng urê máu cao, lọc máu là bắt buộc.
Dựa vào triệu chứng lâm sàng: thiếu máu và cảm giác ăn ở tuyến cơ sở có thể chẩn đoán sớm được giai đoạn của suy thận mạn để ra quyết định điều trị sớm.
V. ĐIỀU TRỊ
1. Điều trị bảo tồn:
1.1. Chống các yếu tố gây nặng bệnh:
- Cao huyết áp.
- Nhiễm khuẩn (không dùng các thuốc kháng sinh độc với thận).
- Điều chỉnh nước và điện giải.
- Không dùng thuốc độc cho thận.
1.2. Tránh các sai sót thường mắc phải:
- Dùng lợi tiểu không đúng: Dùng Lasix gây mất nước, Hypothiazid gây giảm mức lọc cầu thận.
- Ăn nhạt quá mức kéo dài không cần thiết gây giảm natri máu.
- Dùng thuốc độc cho thận gây giảm mức lọc cầu thận: Gentamycin, Kanamycin...
- Dùng thuốc quá liều so với chức năng thận: Ví dụ: Digitoxin dễ gây loạn nhịp tim ở những bệnh nhân suy thận, mặc dù liều không cao so với người bình thường.
1.3. Điều trị theo giai đoạn:
- Suy thận giai đoạn I và II:
+ Ăn ít đạm hơn bình thường.
+ Điều chỉnh huyết áp: Aldomet 250mg x 2-4 viên/24h, có thể dùng Propranolol, Nifedipin...
+ Ăn nhạt nếu có phù và cao huyết áp.
+ Lợi tiểu nếu có phù và tăng huyết áp.
- Suy thận giai đoạn III:
+ Chế độ ăn là biện pháp chủ đạo để hạn chế mê máu tăng, protid = 0,5kg/24h, đảm bảo vitamin, tăng cầm bằng bột ít đạm. Đảm bảo các acid amin bằng trứng, sữa trong thức ăn. Ở cuối giai đoạn III chỉ nên cho với một người sống: 20g protid đảm bảo 1800 - 2000 calo/24h.
+ Muối: ăn nhạt khi có phù, cao huyết áp.
+ Nước: chỉ uống bằng lượng nước tiểu 24h.
+ Kali: giai đoạn đầu thường không tăng kali máu, ở cuối giai đoạn III có thể tăng kali máu nên hạn chế các rau quả và thức ăn có nhiều kali.
+ Calci: cho vitamin D và calci khi có calci máu giảm.
+ Kiềm: cho khi có toan máu.
+ Trợ tim: không dùng kéo dài, giảm liều lượng khi có suy thận nặng.
+ Chống thiếu máu: có thể truyền máu, khối hồng cầu, cho viên sắt, Erythropoietin
- Suy thận giai đoạn IV:
+ Lọc máu ngoài cơ thể là chỉ định bắt buộc, có điều kiện thì ghép thận.
2. Lọc máu ngoài thận:
- Chỉ định bắt buộc: giai đoạn IV.
- Chỉ định sớm: giai đoạn IIIb.
- Suy thận mạn là một hội chứng diễn biến qua nhiều giai đoạn và kéo dài nhiều năm. Điều trị rất phức tạp và ít kết quả, có nhiều biến chứng nặng nề nên cần phải sớm phát hiện và điều trị sớm các bệnh tiết niệu để phòng dẫn đến suy thận mạn.

Submit "Suy thận mạn" to Digg Submit "Suy thận mạn" to del.icio.us Submit "Suy thận mạn" to StumbleUpon Submit "Suy thận mạn" to Google Submit "Suy thận mạn" to Facebook Submit "Suy thận mạn" to Twitter Submit "Suy thận mạn" to MySpace

Tags: None Sửa Tags
Chuyên mục
Cấp cứu thường gặp

Bình luận