Ung thư phổi - Bài viết - Bệnh Học
Đọc và ngẫm: "An ủi lớn nhất của đời người là làm phước. [Trích 14 điều răn của Phật] "
Chú ý: Các nội dung sai QUY ĐỊNHLuật chính tả sẽ bị XÓA
Nếu bạn đang gởi bài, hãy đọc qua bài này!

QuocBaoNet

Ung thư phổi

Cho điểm
ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA UNG THƯ PHỔI
I. ĐẶT VẤN ĐỀ :
Cho đến nay , mặc dù có nhiều cố gắng của các nhà chuyên khoa về lâm sàng và cận lâm sàng , bệnh ung thư phổi vẫn còn là một bệnh nặng . Kết quả điều trị nói chung và ngoại khoa nói riêng còn hạn chế . Lý do là:
+ Khó phát hiện sớm do bệnh nhân đến muộn , do thầy thuốc không phát hiện được
+ Khi phát hiện được bệnh đã qua thời kỳ phẩu thuật tốt , những phương pháp điều trị nội khoa (Quang tuyến liệu pháp,hoá chất chống ung thư ), chỉ có tác dụng tạm thời .
II. ĐẠI CƯƠNG :
+ Ung thư phổi sớm :
-Ung thư nguyên phát
-Ung thư thứ phát
+ Ung thư nguyên phát phổi gồm có ung thư phế quản và ung thư phế nang
-Ung thư phế quản phát triển từ biểu mô nhầy của niêm mạc phế quản cho nên gọi là ung thư khối điểm phế quản
-Ung thư phế nang thường rất hiếm phát sinh từ biểu mô phế nang hoặc ống phế nang . Trong ung thư phổi thì chủ yếu là ung thư phế quản do đó nói đến ung thư phổi có nghĩa là nói đến ung thư phế quản
+Theo thống kê trong những năm gần đây ung thư phế quản tăng lên ở tuổi từ 55 trở lên , là một bệnh phổ biến ở các nước công nghiệp . Đối tượng thường gặp là nam giới ( 6-10 người mắc bệnh mới có 1 nữ )
III.NGUYÊN NHÂN :
+ Thường gặp ở người nghiện hút : Theo thống kê ở viện A (1986) 74% bệnh nhân có tiền sử nghiện thuốc lá có chất 3.U benzopyren (0,5 microgam/điếu) có thể gây nên ung thư dạng biểu bì , trong khi ung thư tuyến phế quản lại không thấy có liên quan đến thuốc lá.
+ Một số hoá chất có thể gây ung thư phổi :
-Thạch tín :(as ) thuốc diệt sâu bọ có as , bụi as ,điều trị as lâu ngày
-Chromátkén , clorua vinyl ... ở các mỏ trung tâm kỹ nghệ
-Hắc ín (từ động cơ ô tô)
-Sợi Amiăng
-Bụi phóng xạ ( urani ...) chì , đồng , kẽm
+ Vi rút :
- Một số ung thư phế quản có thể phát triển trên vùng tổn thương sẹo xơ cũ
-Bụi ô nhiễm ở thành phố , các khu vực kỹ nghệ nhất là kỹ nghệ hoá chất được coi là tác nhân gây ung thư phế quản
IV.GIẢI PHẨU BỆNH :
+ Căn cứ theo khu trú đầu tiên (đại thể) , ung thư phế quản chia làm 2 loại :
Ung thư phế quản trung tâm và ung thư phế quản ngoại vi :
- Ung thư phế quản trung tâm là ung thư phế quản lớn (phế quản gốc , thuỳ hoặc phân thuỳ ) thể này thường hay gặp dễ chẩn đoán vì hay gây tắc phế quản . Soi phế quản có thể nhìn được , triệu chứng hô hấp xuất hiện sớm , dễ gây xẹp phổi .
+ Ung thư phế quản ngoại vi : ít gặp hơn , ít gây xẹp phổi , soi phế quản không thấy được , lâm sàng thường lặng lẽ nên phát hiện chậm .
+ Căn cứ theo tổ chức học ( Vi thể ) ung thư phế quản gồm có :
- Ung thư phế quản biệt hoá : gồm :
* Ung thư phế quản dạng biểu bì ( thường hay gặp nhất 60-70% )
* Ung thư tuyến ( 10-15% )
- Ung thư phế quản không biệt hoá tế bào nhỏ :
Trong các loại trên :
* Ung thư phế quản dạng biểu bì : Thường gặp ở nam giới hay ở phế quản lớn . 1/3 trường hợp gặp ở ung thư ngoại vi . Tiến triển chậm , di căn muộn xu hướng di căn gần . ở các khối u to có thể có hoại tử thành hang ung thư .
* Ung thư tuyến phế quản : Có cấu trúc tuyến , chủ yếu ở ngoại vi phổi tại các phế quản nhỏ . Lâm sàng thường lặng lẽ , di căn xuất hiện sớm .
* Ung thư phế quản không biệt hoá tế bào nhỏ : Không bao giờ ở ngoại vi phổi , hay di căn và di căn nhiều chổ . Di căn nhanh và sớm trước khi có dấu hiệu lâm sàng . Loại này lan theo chung quanh phế quản để vào trung thất , vào các hạch , động mạch , tĩnh mạch phổi . Tiên lượng xấu , nhiều trường hợp không mổ được , tử vong nhanh .
V. PHÂN LOẠI :
Sự phân loại tổ chức học , kết hợp sử dụng phân loại T.N.M cho phép đánh giá tiên lượng và kết quả điều trị của ung thư phế quản :
Phân loại của hội ung thư quốc tế :
+ T : ( U nguyên phát )
- To : chỉ có tế bào học dương tính
- T1 : đường kính của u lớn nhất là 4 cm
- T2 : U ở một phổi , đường kính lớn hơn hoặc cư trú ở rốn phổi
- T3 : U lan rộng ra ngoại vi phổi
+ N : ( Hạch tại chổ )
- No : không có hạch di căn
- N1 : Hạch trong lồng ngực cùng bên
- N2 : Hạch trên xương đòn cùng bên
- N3 : Hạch ở rốn phổi , trung thất , bên đối diên
- N4 : Các hạch nơi khác
+ M : ( Di căn xa , không kể hạch )
- Mo : Không có di căn
- M1 : Di căn xa ( tuyến thượng thận , tim , não ...)
VI. LÂM SÀNG :
+ Khi khối u dưới 1cm đường kính thì chưa có dấu hiệu lâm sàng .
+ Nhiều trường hợp , thường do chụp X quang phổi nghi ngờ mà chẩn đoán được
+ Nói chung khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng ở phổi thì đã muộn ( trong cơ thể đã có một số tế bào ung thư di căn ở mộy hay nhiều cơ quan khác rồi ) Những nhóm tế bào này thường tồn tại lặng lẽ trong một thời gian . những nơi khu trú của các nhóm tế bào di căn này là ở não , xương , gan , ...hoặc ở ngay phế quản . Nhiều khi triệu chứng xuất hiện là biểu hiện của biến chứng . Vì vậy khi chẩn đoán được là lúc bệnh đã tiến triển .
1/ Triệu chứng hô hấp :
- Ho : Thường ho dai dẳng , ho là một phản ứng của niêm mạc phế quản đối với sự phát triển của khối u . ở phế quản càng lớn ho càng rõ rệt . Trong ung thư ngoại vi thường ít ho và ho xuất hiện muộn hơn . Giai đoạn đầu bệnh nhân thường ho khan về sau ho có thể có đờm nhầy và có thể có máu . Thường ho ra ít máu , máu có màu tím . nguyên nhân ho ra máu là do loét niêm mạc phế quản hoặc do u xâm nhập vào động mạch phế quản nhỏ .
- Đau ngực : Khó thở ở thì thở vào hoặc thở ra do phế quản bị chít hẹp
- Có thể có triệu chứng của viêm phổi cấp tái diễn nhiều lần ở một vùng phổi
2/ Triệu chứng toàn thân :
- Sút cân : Tình trạng chung suy sụp , mệt mỏi , khoảng 5-15% có hội chứng Pierre-Marie ( ngón tay dùi trống ) đau và biến dạng các xương bàn tay , bàn chân , Hội chứng này thường do ung thư tuyến phế quản sản xuất ra hoc môn sinh trưởng .
3/ Triêu chứng di căn trong lồng ngực
- Hay gặp ung thư biểu bì , ung thư này di căn sớm vào các hạch bạch huyết ở rốn phổi và trung thất gây nên hội chứng trung thất như : H/c chèn ép tĩnh mạch chủ trên .
- Nếu khối u ở đỉnh phổi có thể xâm nhập vào thành ngực tại chổ gây nên hội chứng Pancoast-Tobias . Hội chứng này gồm có :
* H/c Horner : Đau nửa đầu , co đòng tử , sụp mi do liệt cơ Muller , hẹp khe mắt .
* Đau dây thần kinh mặt trong cánh tay
* Đau các khớp cột sống từ C8-D1
*Cung xương sườn 1 và 2 bị phá huỷ có khi cả xương đòn
- Hội chứng cận u :
Một số u có thể tiết ra những chất giống hoc môn và tác dụng hoàn toàn giống hoc mon . Thường hay gặp nhất là ung thư phổi . Đây là hội chứng nội tiết lạc chổ ( Ectogiie Endocren Syndrom )
- Hội chứng cường chức năng vỏ thượng thận :
Có triệu chứng như trong bệnh Cushing nhưng không điển hình : Bệnh nhân thấy mệt mỏi , phù toàn thân , mỏi và yếu cơ , da mặt nhiều trứng cá , đái tháo đường . Có thể có sạm da do u vừa tiết ACTH và tiết MSH . Có trường hợp có HA cao
- Hội chứng tăng tiết ADH ( hội chứng Shwartz - Batler ) ADH tăng tái hấp thu nước tiểu do vậy giữ lại nước trong cơ thể , làm loãng độ Na huyết tương giảm nồng độ Cl
- Hội chứng Canxi máu :
Do u tiết hoc mon cận giáp hoặc do tiêu xương vì di căn , lâm sàng bệnh nhân có khát , đái nhiều , đái nhiều giảm trương
lực và yếu cơ , rung cơ , chán ăn , buồn nôn .
- Hội chứng Pierre-Marie :
Do tăng nồng độ hoc mon sinh trưởng ( GH ) làm hình thành những xương mới , chủ yếu là ở các xương dài , xương tăng sinh và viêm xương dưới màng xương . Hậu quả là khớp sưng đau , ngón tay , ngón chân dùi trống .
- Cận lâm sàng :
* Xquang : Có giá trị trong chẩn đoán K phế quản . Có khi phải chụp 2 hay nhiều lần cách nhau khoảng 2 tuần để theo dõi sự phát triển của bóng mờ ( bóng mờ tăng kích thước đều và nhanh )
VII.CẬN LÂM SÀNG
1/ Xquang : Rất có giá trị trong chẩn đoán . Có khi phải chụp 2 hay nhiều lần cách nhau khoảng 2 tuần để theo dõi sự phát triển của bóng mờ , bóng mờ tăng kích thước đều và nhanh ( một dấu hiệu xquang của ung thư )
a/ Đối với ung thư trung tâm :
- Rốn phổi rộng hơn bình thường , bóng mờ không đều ở rốn phổi , bờ không đều đặn , bóng mờ phát triển đậm dần . Đặc biệt có các tia lan ra xung quanh như mặt trời mọc ( hình ảnh đặc biệt trong ung thư phổi)
- ở trường hợp lòng phế quản bị khối ung thư làm hẹp , thường cố hình ảnh của rối loạn thông khí tại phần phổi tương ứng của phế quản đó :
* Phổi giảm sáng ( do giảm thông khí )
* Phổi tăng sáng ( do giãn phổi )
* Tăng thể tích , trung thất bị đẩy sang bên lành
* Có thể xẹp phổi ( Khối u to làm tắc lòng phế quản )
b/ Ung thư ngoại vi :
- Bóng mờ đậm độ không đều nhau , chu vi không đồng đều , khi khối u càng lớn bóng mờ càng đậm . Do viêm mạnh nên quanh khối u , cấu trúc phổi đậm nét hơn bình thường . Thể tích khối u có thể bằng từ đồng xu đến nắm tay . Nếu khối u cách phổi một quãng có thể thấy những tia nối với rốn phổi , các tia này có thể là sự thâm nhiễm ung thư dọc theo phế quản hoặc dọc mạch máu , hoặc vào chuỗi bạch mạch .
c/ Trên phim có thể thấy hình ảnh của các biến chứng :
- Hoại tử : Làm thành một hang trong lòng khối u , hang này có thành dày , bờ ngoài rõ đều , bờ trong khúc khuỷu hang không đều , có thể thấy những nụ nổi lên . Trong lỗ hổng có nhiều dịch tiết , có khi giống như một hang lao thông thường , bờ mỏng mặt trong và ngoài đều đặn , bên trong có dịch hoặc không . Nhưng ở đây nhu mô phổi ở chung quanh thường xuyên lành , thử nhiều lần BK vẫn âm tính , điều trị đặc hiệu lao không có tiến bộ . Có thể gặp hình ảnh của của áp xe phổi , bóng mờ lớn , giữa hình sáng và có nước dịch ở thuỳ trên . ở đây thuỳ bị co kéo có thể gây nên biến dạng của cơ hoành , trung thất thành ngực .
- Di căn vào hạch trung thất :
* Vào hạch phế quản - phổi làm rốn phổi rộng ra , nhiều khi bờ ngoài của rốn có nhiều hình vòng .
* Vào hạch cạnh khí quản và hạch khí phế quản , làm bóng của phần trên trung thất rông ra
* Vào ngã ba khí phế quản làm góc khí quản banh rộng ra ( thực tế việc xác định trên xquang rất khó khăn chỉ ở những trường hợp nặng mới thấy được )
- Di căn vào thành ngực :
Gặp ở ung thư phổi ngoại vi có thể di căn sang màng phổi , xương sườn , làm phá huỷ xương sườn hoặc gãy xương .
d/ Chụp phế quản :
- Có giá trị đặc biệt ( ung thư trung tâm ) phế quản hep , thành phế quản nham nhở , phế quản có thể cắt cụt
- ít có giá trị ( ung thư ngoại vi ) một số trường hợp có thể thấy phế quản bị thu hẹp , chệch hoặc bị cắt cụt . 2/ Soi phế quản
+ Rất quan trọng để chẩn đoán ung thư phế quản . có thể thấy một u dài hoặc một nụ mọc lên trên niêm mạc phế quản . U này màu trắng hoặc màu hồng bờ không đều , niêm mạc phế quản bị thâm nhiễm dày , u có thể loét và dễ chảy máu .
+ Từ khi có ống soi sợi mềm , có thể phát hiện được những ung thư ở phế quản cấp 5, cấp 6 .
+ Trong ung thư phế quản ngoại vi soi phế quản thường không thấy
+ Cũng có khi hình ảnh chèn ép từ ngoài phế quản làm xẹp lòng phế quản . Qua soi phế quản có thể làm simh thiết chải phế quản hay sinh thiết hút phế quản , nếu khối u ở ngoại vi đẻ tìm tế bào ung thư . cũng có thể lấy dịch tiết ở lòng phế quản đẻ tìm tế bào ung thư .
3/ Phản ứng Mantoux
+âm tính
+Tốc độ máu lắng tăng cao
4/ Các biện pháp khác
+Sinh thiết hạch ngoại vi nếu có hạch trên xương đòn , hoặc làm sinh thiết hạch ở cơ bậc thang theo phương pháp Daniels
+Khi cần thiết có thể làm sinh thiết phổi , chọc kim qua thành ngực vào khối u , dưới hướng dẫn của xquqng
+ ở một số trường hợp nhất định có thể mở lồng ngực thăm dò , làm sinh thiết tức thì để quyết định luôn phương pháp phẩu thuật ở phổi .
VIII. TIẾN TRIỂN :
Có thể đánh giá tốc độ tiến triển bằng tính thời gian tăng lên gấp đôi qua xquang : viết tắt : TD ( Temps de dédoublement )
+ Ung thư tuyến TD= 100 ngày
+Ung thư dạng biểu bì TD = 70-80 ngày
+ Ung thư không biệt hoá tế bào nhỏ TD = 40-50 ngày
Giai đoạn chưa có triệu chứng lâm sàng ung thư tương ứng vào khoảng 2/3 toàn bộ thời gian tiến triển của ung thư phế quản . TD càng nhanh thì hay có di căn và di căn càng nhanh
IX. CHẨN ĐOÁN :
+ Chỉ khó khăn trong giai đoạn đầu , thường là do bệnh nhân hay thầy thuốc thiếu cảnh giác .
+ Soi phế quản , sinh thiết , tìm tế bào ung thư trong đờm .
+ Chụp phế quản là biện pháp cần thiết để chẩn đoán .
X. ĐIỀU TRỊ :
Cho đến hiện nay phẩu thuật cắt phổi vẫn là biện pháp điều trị cơ bản và tương đối có hiệu quả hơn các phương pháp điều trị ung thư phế quản khác . Kết quả phẩu thuật phụ thuộc vào chẩn đoán sớm và chỉ có kết quả trong ung thư dạng biểu bì .
1/ Chỉ định phẩu thuật :
- Thể trạng tốt , bệnh nhân không già quá
- Chưa có di căn trong trung thất , ngoài phổi
- Phổi bên kia còn tốt về chức phận
2/ Phương pháp mổ :
Phẩu thuật cắt thuỳ phổi hay cắt cả lá phổi theo sự phát triển của khối u , những trường hợp ung thư phế quản xâm lấn vào màng tim , cơ hoành thành ngực, thì tiến hành cắt phổi mở rộng ( Cắt bỏ một phần màng ngoài tim , một phần cơ hoành ,hoặc thành ngực )
3/ Những trường hợp không còn chỉ định phẩu thuật
+ Khàn tiếng : Do khối u phổi phải đã lan vào trung thất hoặc u phổi trái đã xâm lấn vào quai động mạch chủ , tại đây có dây thần kinh quặt ngược , soi thanh quản thấy liệt thanh quản .
+ Khó nuốt do thực quản bị khối u xâm lấn .
+ Hạch ở hố thượng đòn , hay nách .
+ Hội chứng đè ép tĩnh mạch chủ trên .
+ Di căn vào hạch trung thất bên đối diện .
+ Tràn dịch màng phổi do di căn vào màng phổi .
4/ Chỉ đinh điều trị trường hợp không mổ được
a/ Điều trị triệu chứng tạm thời
- Chống khó thở
- Giảm đau , lồng ngực , xương , khớp
- Chọc hút dịch màng phổi
b/ Quang tuyến liệu pháp :
- Làm ung thư ngừng tạm thời phát triển , đỡ đau , đỡ khó thở
- Hoặc tiêu diệt những tế bào còn sót lại sau phẩu thuật hoặc hạch di căn ở trung thất
c/ Thuốc chống ung thư :( Anticancereux )
- Xyclophotphatmit ( Cyclophosphamide ), Endoxan Methotrexat . Thuốc chống ung thư có tác dụng hơn cả đối với loại ung thư không biệt hoá tế bào nhỏ
- Có thể phối hợp sử dụng hoá chất với quang tuyến , liệu pháp làm giảm khối lượng của u để có thể mổ được .
XI. TIÊN LƯỢNG :
+ Việc chẩn đoán sớm ung thư phế quản còn khó khăn nên khi phát hiện được thì khoảng 80% không còn chỉ định mổ nữa
+ Thời gian sống trên 5 năm sau mổ vào khoảng 20-30% , số chết sau năm đầu vào khoảng 50%
+ Tiên lượng phẩu thuật của các ung thư phế quản ở ngoại vi tốt hơn cả 48% sống trên 5 năm , theo MC Mamara (1969) . Sau đó là ung thư dạng biểu bì . Tỉ lệ sống trên 5 năm sau mổ là 35% . Trong khi đó tỉ lệ này là 5% đối với ung thư tế bào nhỏ .

Submit "Ung thư phổi" to Digg Submit "Ung thư phổi" to del.icio.us Submit "Ung thư phổi" to StumbleUpon Submit "Ung thư phổi" to Google Submit "Ung thư phổi" to Facebook Submit "Ung thư phổi" to Twitter Submit "Ung thư phổi" to MySpace

Tags: None Sửa Tags
Chuyên mục
Ngực - Mạch máu

Bình luận

# Đăng bình luận qua Facebook