Miễn dich bệnh lý - Bài viết - Bệnh Học
Đọc và ngẫm: "Lại như xét bệnh còn lơ mơ, sức học còn non đã cho thuốc chữa bệnh, đó là tội dốt nát. [Trích 8 tội cần tránh - Lê Hữu Trác] "
Chú ý: Các nội dung sai QUY ĐỊNHLuật chính tả sẽ bị XÓA
Nếu bạn đang gởi bài, hãy đọc qua bài này!

QuocBaoNet

Miễn dich bệnh lý

Cho điểm
MIỄN DỊCH BỆNH LÝ
NGUYỄN HỮU MÔ
Miễn dịch bệnh lý (Danh từ do Guy A. Vosin đề ra, 1953) bao gồm :
- Rối loạn chức năng miễn dịch
- Tăng mẫn cảm đặc hiệu
- Phản ứng độc miễn dịch
- Tăng mẫn cảm không đặc hiệu
I. RỐI LOẠN CHỨC NĂNG MIỄM DỊCH
Hai trường hợp có thể xảy ra :
- Thiểu năng miễn dịch
- Rối loạn thực thụ của chức năng miễn dịch
1. Thiểu năng miễn dịch
a) Trong thực nghiệm, người ta gây trạng thái thiểu năng miễn dịch bằng nhiều cách :
- Cắt bỏ tuyến ức khi mới đẻ
- Chiếu xạ toàn thân
- Dùng các thuốc ức chế miễn dịch
- Dùng huyết thanh kháng lympho
b) Trên lâm sàng, thiểu năng miễn dịch thường gặp trong các trường hợp sau đây :
- Giảm gammaglobulin máu, có thể do :
+ Mắc phải, gặp trong nhiễm xạ nặng, nhiễm độc thuốc chống phân bào, thuốc ức chế miễn dịch, cơ thể mất kéo dài một lượng rất lớn protein (như trong hội chứng thận hư).
+ Bẩm sinh, hay gặp ở trẻ em, biểu hiện bằng một quá trình nhiễm khuẩn liên tiếp. Xét nghiệm máu thấy giảm phần lớn, hoặc hầu như toàn bộ gammaglobulin, bệnh nhân không có khả năng tổmh hợp kháng thểkhi có kích thích kháng nguyên, song những biểu hiện của miễn dịch tế bào (như phản ứng Tubeculin, phản ứng ghép vv... ) vẫn tồn tại. Trẻ thường chết do nhiễm kuẩn nếu không có kháng sinh.
- Bệnh Hodgkin : về mặt miễn dịch thấy giảm hoặc mất tạng thái tăng mẫn cảm muộn (do giảm dần tế bào lympho), trong khi đó sự hình thành kháng thể cơ bản không thay đổi.
2. Rối loạn chức năng miễn dịch
Chủ yếu gặp trong lâm sàng. Như đã biết, cấu trúc của kháng thể – globulin miễn dịch giống nhau ở chỗ chúng đều có đơn vị cuối cùng gồm 4 chuỗi đa
peptit : 2 chuỗi nặng H và 2 chuỗi nhẹ L, nối với nhau bằng nhiều cầu nối disulfua.
Trong một số trường hợp bệnh lý ít gặp, cơ thể tổng hợp những globulin bất thường (gọi là loạn globulin) : hoặc chỉ gồm các chuỗi nhẹ (bệnh u tương bào, còn gọi là đa u tuỷ, bệnh Kahler), hoặc chỉ gồm các chuỗi nặng (gamma hoặc alpha), hoặc tổng hợp những globulin phân tử lượng rất lớn (bệnh macroglobulin máu Waldenstrom).
II. TĂNG MẪN CẢM ĐẶC HIỆU
Phản ứng miễn dịch thường có tính chất bảo vệ của cơ thể chống lai sự xâm nhập của những chất lạ có hại đối với cơ thể. Tuy nhiên trong một số trường hợp, có thể phát sinh trạng thái ngược hẳn lại : những lần tiếp xúc sau với kháng nguyên dẫn tới tình trạng tăng mẫn cảm (còn gọi là dị ứng) với những hậu quả bệnh lý có hại. Có một số người có thể bị tăng mẫn cảm đối với các chất hoặc tác nhân bình thường vô hại. Hiện tượng này là do một cơ chế miễn dịch.
Trạng thái tăng mẫn cảm có thể được chia thành 2 loại :
1. Tăng mẫn cảm do kháng thể lưu động
Những kháng thể có sẵn trong thể dịch có thể gắn vào một cơ quan, tổ chức và khi tiếp xúc lại với kháng nguyên đặc hiệu sẽ gây ra những rói loạn trầm trọng, xuất hiện rất sớm gọi là tăng mẫn cảm thể dịch hoặc tăng mẫn cảm tức thì (còn gọi là dị ứng thể dịch hoặc dị ứng tức thì).
2. Tăng mẫn cảm không do kháng thể lưu động mà do một tính chất dặc biệt của tế bào lympho đã bị thay đổi một cách đặc hiệu do tiếp xúc trước kia với kháng nguyên. Trong hiện tượng này, không có sự tham gia của kháng thể lưu động và kháng nguyên cần được vào tận bên trong tế bào để gây mẫn cảm. Do đó, hiện tượng xảy ra chậm hơn gọi là tăng mẫn cảm muộn hoặc tăng mẫn cảm tế bào (dị ứng muộn, dị ứng kiểu tế bào, dị ứng kiểu Tubeculin).
Hai hiện tượng tăng mẫn cảm này không tách rời nhau hoàn toàn.
Ngoài ra còn có hiện tượng tăng mẫn cảm không đặc hiệu mà chất phát hiện khác hẳn chất gây mẫn cảm.
A. TĂNG MẪN CẢM TỨC THÌ
Bao gồm :
- Phản ứng quá mẫn (còn gọi là phản vệ)
- Hiện tượng Arlhus
- Hội chứng “bệnh huyết thanh”
1. Quá mẫn thực nghiệm
a) Những biểu hiện của phản ứng quá mẫn. Phản ứng quá mẫn có thể là toàn thân hoặc tại chỗ, chủ động hoặc thụ động.
+ Quá mẫn toàn thân : sốc quá mẫn. Phản ứng quá mẫn do Ri-chet và Portier khám phá ra năm 1902. Hai tác giả tìm cách gây cho chó quen với một chất độc lấy từ hến bể: họ dùng một liều dưới lượng gây độc, tiêm vào tĩnh mạch chó, hoàn toàn không thấy rối loạn gì. Nhưng 27 ngày sau, cũng một liều như vậy, tiêm tĩnh mạch, thấy phát sinh ngay lập tức những tai biến trầm trọng, dặc biết là truỵ tim mạch, làm cho con vật chết khá nhanh.
Phản ứng quá mẫn có những đặc điểm sau đây :
- Những biểu hiện quá mẫn chỉ phát sinh sau khi tiêm lại cũng chất đó (tính chất đặc hiệu)
- Giữa 2 lần tiêm cần có một khoảng cách ít nhất là 7 đến 10 ngày (thời kì ủ bệnh, cần thiết cho cơ thể tổng hợp được một lượng kháng thể đủ để gây phản ứng quá mẫn)
- Bản chất hoá học của kháng nguyên có thể khác nhau, song những biểu hiện quá mẫn không thay đổi đối với một loài động vật
- Trạng thái quá mẫn có thể truyền thụ động bằng cách tiêm huyết thanh của động vật mẫn cảm cho động vật bình thường.
- Những biểu hiện bệnh lý có thể giảm khi dùng những các chất kháng histamin.
Phản ứng quá mẫn phát sinh khi trương lực cơ thay đổi đột ngột và mạnh mẽ. Ở các loài động vật khác nhau, bảng lâm sàng có khác nhau là do các cơ quan có cơ trơn mẫn cảm khác nhau đối với sự tấn công đó : ở chuột lang, cơ trơn phế quản đặc biệt mẫn cảm và dấu hiệu chủ yếu là co thắt phế quản (sau khi tiêm kháng nguyên, thấy nhanh chóng phát sinh khó thở, xanh tím, giẫy giụa rồi chết, khi mổ thấy phổi không xẹp do phế quản bị co thắt), ở đa số các loài động vật khác, cơ trơn của hệ tuần hoàn đặc biệt mẫn cảm (co thắt động mạch phổi ở thỏ, co thắt tĩnh mạch trên gan ở chó) do đó rối loạn huyết động học nổi lên hàng đầu : giảm lượng máu tĩnh mạch về tim phải, dẫn tới giảm huyết áp và truỵ tim mạch, có thể gây chết. Những biểu hiện của sốc quá mẫn ở người tương tự như ở động vật (đặc biệt là chó) : thường xuyên có giảm áp thêm vào đó có ngứa và nổi mày đay toàn thân, nôn mửa và đôi khi khó thở kiểu hen. Người bệnh có thể chết do truỵ mạch nếu không điều trị kịp thời.
+ Quá mẫn tai chỗ. Thí dụ điển hình của phản ứng quá mẫn invitro này là hiện tượng Schultz Dale: trong dung dịch Ringer có oxy, để một phủ tạng tách rời có nhiều cơ trơn (hồi tràng, sừng tử cung) và đã rửa kĩ cho hết hẳn máu, của một chuột lang đã được mẫn cảm, khi thêm và giọt kháng nguyên đã dùng để gây mẫn cảm, thấy các cơ trơn của phủ tạng đố co thắt lại (hình 2).
Invivo, có thể gây phản ứng quá mẫn tại chỗ bằng cách tiêm một lượng nhỏ kháng nguyên : điển hình là tiêm trong da kháng nguyên , thấy nhanh chóng phát sinh ban đỏ và phù nề tạm thời, do giãn mao mạch và tăng tính thấm (như trong phản ứng dương tính đối với Penixilin).
+ Quá mẫn thụ động. Tất cả các phản ứng kể trên đều có thể truyền thụ động bằng cách tiêm huyết thanh của một con vật đã mẫn cảm với cho một con vật bình thường, và sau đó tuỳ cách tiêm lại kháng nguyên có thể phát sinh quá mẫn toàn thân (sốc quá mẫn) hoặc quá mẫn tại chỗ, cũng có đầy đủ các đặc điểm của quá mẫn chủ động.
b) cơ chế của quá mẫn. Phản ứng quá mẫn diễn biến qua 4 giai đoạn :
- Giai đoạn 1 : gây mẫn cảm ở động vật, mẫn cảm có thể chủ động (con vật tự nó sinh ra kháng thể) hoặc bị động (con vật nhận kháng thể do con vật khác sản sinh ra).
- Giai đoạn 2 : tiêm lại kháng nguyên đặc hiệu, kháng nguyên này sẽ kết hợp với kháng thể đã được gắn sẵn vào tế bào bia (tế bào mastocyt, tế bào ưa kiềm ở chó, tiểu cầu ở thỏ) và hình thành phức hợp kháng nguyên – kháng thể có tác dụng độc.
- Giai đoạn 3 : các phức hợp này tác độnglên các tế bào bia và phát sinh một loạt phản ứng men, gây giải phóng histamin và các chất trung gian hoá học khác.
- Giai đoạn 4 : các chất được giải phóng này tác động lên các cơ quan và tổ chức, gây ra các biểu hiện lâm sàng của phản ứng quá mẫn .
Các chất trung gian hoá học gây phản ứng quá mẫn bao gồm : histamin, serotonin (5-hydroxytryptamin,5-HT), Slow reacting substance (nguyên văn nghĩa là chất tác động chậm, SRS-A), brandykinin, heparin. Quan trọng nhất là histamin vì nhiều lý do :
- Ở các loài động vật, sốc quá mẫn và sốc do histamin biểu hiện rất giống nhau.
- Phản ứng quá mẫn giải phóng một lượng quan trọng histamin.
- Những chất gọi là giải phóng histamin, tác động bằng một quá trình không phải là miễn dịch, gây ra những rối loạn rất giống phản ứng quá mẫn.
- Cuối cùng, những chất kháng histamin có tác dụng bảo vệ rất tốt đối với nhiễm độc histamin cúng như đối với sốc quá mẫn.
Đáng chú ý là các chất trung gian hoá học được giải phóng nhiều hay ít là tuỳ loài động vật. Ở người, đã khẳng định là phế quản, tổ chức phổi và bạch cầu của người đã mẫn cảm và sẽ giải phóng histamin sau khi tiếp xúc với kháng nguyên. Đồng thời với histamin, chất SRS-A cũng được giải phóng gây co thắt phế quản nhỏ, mà tác dụng này không chịu ảnh hưởng của các chất kháng histamin.
2.Dị ứng tức thì ở người.
Ở người, ít thấy hiện tượng quá mẫn toàn thân (sốc quá mẫn), trừ một vài trường hợp tai biến do điều trị (đặc biệt là Novocain, Penixilin, Streptomycin,vv... ) tronh đó cũng thấy cần có mũi tiêm chuẩn bị và giữa hai lần tiêm cũng cần có thời gian nhất định.
a) Đặc điểm của dị ứng tức thì ở người.
- Tai biến có tính chất khu trú hơn, tại một khu vực như phế quản, da, niêm mạc, vv... mà biểu hiện chủ yếu là xung huyết. Ở phổi có hen phế quản, ở da có viêm dị ứng, nổi mày đay, lở sơn vv... , ở máu có ban chảy máu, giảm bạch cầu, tiểu cầu, vv...
- Xảy ra bất thường và chỉ thấy ở người (rất khó gây ở động vật) và tuy cùng tiếp xúc với kháng nguyên như nhau, thường chỉ có một số người dễ mặc và có thể di truyền cho đời sau. Yếu tố thể địa và di truyền rất quan trọng (tỉ lệ con bị nhiều hơn nếu cả bố lẫn mẹ đều bị).
- Kháng nguyên thường là yếu, xâm nhập tự từ, theo đường tự nhiên (hô hấp, tiêu hoá).
- Kháng thể thuộc loại đặc biệt : reagin dị ứng (IgE) không thể phát hiện bằng các phản ứng invitro và nhất là không bao giờ kết tủa với kháng nguyên trong dung dịch hoà tan.
b) Hình ảnh lâm sàng của dị ứng tức thì ở người.
Phản ứng có đặc điểm là xảy ra rất sớm, ngay sau khi tiếp xúc với kháng nguyên, bắt đầu rất đột ngột, đến từng cơn rồi qua đi không để lại một dấu vết gì. Tuy nhiên, tính chất này chỉ rõ nhất khi tiêm kháng nguyên lần hai, còn khi tiếp xúc tự nhiên với kháng nguyên, các hiện tượng xảy ra sớm muộn khác nhau, tuỳ thuộc vào thời gian cần thiết để kháng nguyên thấm được qua da hoặc niêm mạc (hô hấp, tiêu hoá).
Trong các trường hợp có phản ứng, những hiện tượng giãn mạch, xuất tiết, phù nề, ban đỏ và ngứa, vv... đều là những thể hiện giải phẫu chứng tỏ có sự giải phóng và có tác động của những chất trung gian hoá họcnhư trong quá mẫn toàn thân.
c) Các chất gây dị ứng. Thường gọi là dị nguyên (alecgien hoặc reagien) có rất nhiều loại khác nhau. Hay gặp nhất trong dị ứng hô hấp là các loại bụi trong nhà, các phấn hoa, vv... Có thể là những kháng nguyên từ kí sinh trùng, vi khuẩn, các protein có trọng lượng phân tử cao hoặc một số chất đơn giản trong thức ăn, đặc biệt là thuốc (kháng sinh, sulfamit, novocain,vv... ) có lẽ có vai trò hapten kết hợp với protein của tổ chức để trở thành kháng nguyên.
Trong dị ứng thể dịch, hay có tình trạng đa dị ứng do các chất gây dị ứng đều có cùng một loại hapten.
Dị ứng thuốc. Một số thuốc khi vào cơ thể bị phân hoá thành các thành phần có khả năng gắn vào các protein của cơ thể. Các thành phần này có tính chất giống như là các hapten và phức hợp hapten – protein có thể trở thành kháng nguyên. Có thể phân biệt hai loại dị ứng thuốc, tuỳ theo cơ chế phản ứng bằng dịch thể hay phản ứng kiểu tế bào. Người ta chú ý nhiều đến dị ứng do penixilin.
Khi vào cơ thể, penixilin bị phân hoá thành hàng chục nhóm khác nhau, và các nhóm này có thể trở thành các hapten. Nhiều khi khó xác định được trướckhi tiêm là người bệnh có bị dị ứng penixilin hay không , không ít trường hợp đã xảy ra người không có phản ứng khi làm thử nghiệm penixilin trong da song khi tiêm lại gây tai biến.
Ngoài penixilin, người ta còn thấy hầu hết các thuốc kháng sinh đều có thể gây dị ứng.
Phản ứng quá mẫn còn có thể do nhiều thuốc khác gây ra : procain, vitamin (B1, B12 ...) , sulfamit, vv...
Một số thuốc khác có thể gây tổn thương huyết cầu mà hậu quả là thiếu máu tan máu tuyết bạch cầu hạt, ban chảy máu giảm tiểu cầu. Thiếu máu có thể do quinidin, phenaxetin, axit paraamino- salixylic, quinin vv... Ban chảy máu giảm tiểu cầu là một biến chứng phổ biến của việc dùng thuốc (sedormid quinidin, quinin, aspirin, digitoxin,vv... ). Trong huyết thanh bệnh nhân thiếu máu tan máu, các thuốc kể trên có khả năng gắn vào bề mặt hồng cầu và huyết thanh của bệnh nhân có thể ngưng kết hồng cầu. Hồng cầu có thể tan vỡ nếu có thêm bổ thể, còn trong huyết thanh người bệnh ban chảy máu giảm tiểu cầu, thấy có kháng thể gắn trên bề mặt tiểu cầu và phản ứng với thuốc.
B. TĂNG MẪN CẢM MUỘN
1.Những đặc điểm của tăng mẫn cảm muộn.
Trong những điều kiện nhất định, hoặc tự nhiên (nhiễm khuẩn, tiếp xúc với môt số hoá chất đặc biệt) hoặc nhân tạo (miễn dịch hoá thực nghiệm với các kháng nguyên protein, thường kết hợp với trợ chất Freund toàn phần), sự tiếp xúc với kháng nguyên không tạo ra kháng thể, song lại gây một phản ứng miễn dịch đặc biệt gọi là tăng mẫn cảm muộn . Phản ứng này phát hiện bằng tiêm kháng nguyên vào trong da, phản ứng tại chỗ bắt đầu từ giờ 4 – 6 và thể hiện rõ nhất sau 24 giờ. Chỉ có thể truyền mẫn cảm bằng tế bào lympho, dùng huyết thanh không có tác dụng. Những đặc điểm này đã phân biệt tăng mẫn cảm muộn với tăng mẫn cảm tức thì.
Ngoài ra, tăng mẫn cảm muộn còn có những đặc điểm sau đây :
- Thâm nhiễm tế bào đơn nhân (đại thực bào và lympho) tập trung thành đám quanh mạch máu và dây thần kinh.
- Tăng mẫn cảm muộn còn có thể gây nên do các kháng nguyên của vi khuẩn hoặc virut, trong một số trường hợp do protein tinh khiết, có khi do cả những chất có trọng lượng phân tử thấp (những hapten sẽ trở thành kháng nguyên sau khi đã kết hợp với protein của da hoặc huyết thanh).
- Phản ứng có tính chất đặc hiệu chỉ phát hiện với kháng nguyên đã dùng để gây mẫn cảm, song cũng có thể mẫn cảm chéo với những protein có tính chất kháng nguyên tương tự (thí dụ albumin gà và vịt).
- Tăng mẫn cảm muộn vẫn phát sinh ở bệnh nhân giảm hoặc không còn gammaglobulin trong máu.
Có thể người rất mẫn cảm đối với tăng mẫn cảm muộn. Tăng mẫn cảm muộn là nguyên nhân của nhiều bệnh , đặc biệt là các bệnh dị ứng ngoài da. Ngoài ra, tăng mẫn cảm muộn còn gây ra loại trừ mảnh ghép và một số bệnh tự miễn.
2.Tăng mẫn cảm muộn thực nghiệm
Người và chuột lang là hai loại động vật rất rễ gây và rất rễ phát hiện tăng mẫn cảm muộn . Trước khi tiêm , dung dịch kháng nguyên thường được nhũ tương hoá trong trợ chất freund toàn phần .
Thường tiêm vào trong da gan chân một liều kháng sinh rất thấp . Trạng thái tăng mẫn cảm muộn xuất hiện sau một thời gian ít nhất là 5 ngày. ở các hạch khu vực , thấy phát sinh nhiều sự thay đổi quan trọng trong tế bào : vùng gần vỏ phát triển và chứa nhiều tế bào ưa pirônin (đạt mức tối đa vào ngày 4 ) .
Cắt bỏ các hạch khu vực vào ngày thứ 3 sẽ ức chế mẫn cảm ở chuột lang . Sự tồn tại của hệ lympho phụ thuộc tuyến ức tỏ ra cần thiết để tạo ra tăng mẫn cảm muộn : cắt bỏ tuyến ức khi mới đẻ, ở một số loài động vật có tác dụng ức chế phản ứng này.
3. Phát hiện tăng mẫn cảm muộn.
a) Invivo : phương pháp thông dụng nhất là tiêm kháng nguyên vào trong da (0,1 ml). phản ứng da bắt đầu từ giờ thứ 6, đạt mức tối đa sau 24 giờ và đôi khi sau 48 giờ. Đó là một phản ứng vừa có ban đỏ, vừa có thâm nhiễm. Những phản ứng mạnh có thể gây hoại tử ở trung tâm song không bao giờ gây chảy máu. người ta phân biệt dễ dàng phản ứng này với tăng mẫn cảm tức thì, phát sinh rất nhanh sau 15 đến 30 phút, thậm chí ngay sau khi rút kim tiêm).
b) Invitro : trạng thái tăng mẫn cảm muộn, biểu hiện như sau ở ức chế di tản đại thực bào, hiện tượng lymphoblast hoá, hiện tượng độ tế bào, vv...
- ức chế di tản đại thực bào :lấy tế bào lympho của một con vật đã mẫn cảm kháng nguyên , đem cấy với sự có mặt của kháng nguyên đó, rồi lấy đại thực bào của một chuột lang bình thường cho tiếp xúc với môi trường cấy kể trên, thấy có hiện tượng ức chế di tản đại thực bào (bình thường sau 24 giờ, đại thực bào di chuyển ra khỏi ống mao dẫn, tạo thành một thảm tế bào mà người ta có thể đo được diện tích).
Hiện tượng ức chế di tản đại thực bào chỉ gặp trong tăng mẫn cảm muộn : ở đây, tế bào lympho mẫn cảm đã tác động thông qua một yếu tố gọi là MIF (migration inhibitory action, tức là yếu tố ức chế di tản), yếu tố này xuất hiện trong dịch cấy tế bào lympho sau khi tiêm kháng nguyên vào.
- Hiện tượng lympho blast hoá. (còn gọi là chuyển dạng lympho bào) : nếu thêm kháng nguyên vào môi trường cấy tế bào lympho của một con vật ở trong trạng thái tăng mẫn cảm muộn, thấy những tế bào này có sự thay đổi :xuất hiện những tế bào lớn ưa pyronin, trong đó tổng hợp protein, ảN và ADN tăng và hoạt tính phân bào cao. Hiện tượng này gọi là blast hoá và đạt mức tối đa sau 4 ngày. thêm đại thực bào vào môi trường cấy tế bào lympho, thấy mức độ blast hoá tăng .
4. Tăng mẫn cảm muộn do nhiễm trùng (còn gọi là dị ứng nhiễm trùng)
Có nhiều bệnh nhiễm trùng trong đó có hiện tượng tăng mẫn cảm muộn đối với vi khuẩn hoặc đối với một số thành phần của vi khuẩn. Nổi bật lên hàng đầu là bệnh lao : tăng mẫn cảm tubeculin gặp ở đa số các loài động vật sau khi bị nhiễm trùng tự nhiên hoặc thực nghiệm. Ngoài bệnh lao, tăng mẫn cảm muộn còn gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng khác : bruxela, liên cầu khuẩn, thương hàn, giang mai, một số bệnh do virut(quai bị,vv... ), nhiễm nấm, vv... Trong đa số bệnh nhiễm trùng, tăng mẫn cảm muộn không ảnh hưởng rõ rệt tới diễn biến của quá trình bệnh lý. Trong một số trừơng hợp khác, như trong bruxela và đặc biệt là lao, tăng mẫn cảm rất mạnh và có ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình bệnh lý.
a)Dị ứng lao : trong lịch sử nghiên cứu tăng mẫn cảm muộn, chính các tình trạng dị ứng đối với vi khuẩn đã được nghiên cứu trước tiên, điển hình là phản ứng tubeculin và hiện tượng Cốc.
- Phản ứng tubeculin : trong phản ứng này, người ta tiêm vào da 0,1 ml tubeculin già (chất này được lấy khi đun sôi và lọc một đám nuôi cấy vi khuẩn lao) hoặc tubeculin tinh chế PPD ở các đậm độ khác nhau, tuỳ theo mức mẫn cảm của đối tượng.
ở chuột lang đã gây bệnh lao từ 4 – 8 tuần, khi tiêm tubeculin vào da, 24 đến 48 giờ sau thấy một thâm nhiễm viêm tại chỗ, nếu đủ liều lượng và mẫn cảm chuột sẽ bị sốt, các tổn thương lao đã có sẽ phát triển thêm. Tiêm tĩnh mạch, chuột sẽ bị sốt sau 1 – 2 giờ cao nhất vào giờ thứ 6 và kéo dài khoảng 10 giờ, đồng thời có phản ứng ở nơi tổn thương song không có những biểu hiện tức thì kiểu quá mẫn.
Đáng chú ý là tiêm cho chuột lang chưa bị nhiễm trùng dù nhiều lần cũng không có tai biến gì.
-Hiện tượng Koch : đây là một hiện tượng cơ bản có tầm quá trình đặc biệt. Mở đầu cho rất nhiều công trình nghiên cứu và tăng mẫn cảm trong các bệnh nhiễm trùng . Nhà bác học Koch tiêm vào da một chuột lang bình thường môi trường cấy trực khuẩn lao và trong những ngày sau ở nơi tiêm , không thấy gì khác thường .
Tới ngày 10 – 14 chỗ viêm nổi cục, loét nhanh, kéo dài, hạch trong vùng sưng lên, vi khuẩn lan tràn theo đường bạch huyết và làm cho chuột chết.
Ở một chuột lang đã gây lao trước đó 4 – 6 tuần, khi tiêm trực khuẩn lần thứ 2, tại nơi tiêm thấy phản ứng khác hẳn, ngay ngày thứ nhất hoặc ngày thứ hai đã thấy một phản ứng viêm rộng và bầu máu, sang ngày thứ tư phát sinh hoại tử , đóng vảy, bong ra, nhưng hạch trong vùng không sưng, chứng tỏ trực khuẩn của lần bội nhiễm đã bị loại trừ, không lan tràn được và da của chuột lang nhiễm lao phản ứng khác hẳn so với da chuột lang bình thường . Dùng trực khuẩn chết, thậm chí dùng tubeculin già cũng đạt kết quả tương tự.
- ảnh hưởng của tăng mẫn cảm đối với tổn thương tổ chức thể hiện rất rõ trong bệnh lao, hơn hẳn so với các bệnh nhiễm trùng khác .
Hoại tử chủ yếu gặp trong lao .ở người , hoại tử thường xuyên gặp , ngay cả những ổ lao tiêm cũng thấy hoại tử .
Nhiều sự kiện đã nêu bật vai trò chủ yếu của tăng mẫn cảm trong hình thành hoại tử lao :
Trong lao thực nghiệm , hoại tử ở ổ lao chỉ phát sinh sau một thời gian đồng thời với tăng mẫn cảm .
Những yếu tố gì tăng cường mẫn cảm cũng đồng thời tăng diện tích hoại tử : thí dụ , bọc trực khuẩn chết bằng dầu paralin thấy mẫn cảm tăng rõ rệt đồng thời hoại tử cũng tăng .
Mức độ tăng mẫn cảm đối với lao thay đổi tuỳ loại động vật :
Những loại mẫn cảm yếu (chuột nhắt , chuột cống ) thường ít thấy hoại tử và trái lại ở người - mẫn cảm nhất đối với lao – thấy hoại tử rất phổ biến.
Như vậy, mối liên quan giữa tăng mẫn cảm và hoại tử đã rõ ràng.
5. Tăng mẫn cảm muộn do tiếp xúc
Một hình thức đáp ứng miễn dịch kiểu tế bào là phản ứng ở da tiếp xúc với các hoá chất không độc đối với da : đó là những bệnh viêm da do tiếp xúc. Trong các bệnh này hay thấy ban đỏ, mụn nước, ngứa, về tổ chức học , nét nổi bật là thâm nhiễm bạch cầu đơn nhân khư trú quanh các mạch máu và lan tới vùng biểu bì. giữa lần tiếp xúc đầu tiên và lần tiếp xúc thứ hai với hoá chất, cũng cần phải có một thời gian tiềm tàng ít nhất là 5 ngày. có thể phát hiện trạng thái tăng mẫn cảm bằng cách thử nghiệm da (còn gọi là test da) thông thường và phản ứng dương tính thể hiện rất rõ sau 24 – 48 giờ.
Rất nhiều chất có thể gây viêm da do tiếp xúc. Với sự phát triển của hoá học, số chất này ngày càng tăng. bệnh ngoài da do tiếp xúc ngày nay là một loại bệnh nghề nghiệp phổ biến nhất. Các hoá chất có thể có trọng lượng phân tử thấp, chúng có khả năng gắn vào các protein, đặc biệt là protein của biểu mô để từ một aapten biến thành một kháng nguyên hoàn toàn. Đáng chú ý là cùng trong điều kiện như nhau, chỉ có một số công nhân hoá chất bị viêm da do tiếp xúc, điều này nói lên vai trò của tố bẩm cá nhân trong sinh bệnh học.
6. Vai trò của tăng mẫn cảm muộn trong ghép
Từ lâu người ta đã biết vai trì của các phản ứng miễn dịch trong hiện tượng loại thải cơ quan và tổ chức ghép. nhiều công trình nghiên cứu đã cho biết miễn dịch trong ghép phát sinh theo cơ chế tăng mẫn cảm muộn.
Thâm nhiễm bạch cầu đơn nhân ở nơi ghép chỉ có thể truyền miễn dịch này bằng tế bào lympho mẫn cảm, các tế bào lympho ở các hạch khu vực phát sinh nhiều sự thay đổi (lymphoblast hoá)vv...
7. Vai trò của tăng mẫn cảm muộn trong bệnh tự miễn
Cổ điển, người ta cho rằng một cơ thể không bao giờ có khả năng sản xuất kháng thể chống lại những tổ chức của chính mình. Ngày nay, người ta thấy rằng không hoàn toàn như thế. Mà cơ thể có thể phản ứng lại với kháng nguyên của chính mình. Tại sao cơ thể không nhận ra các tổ chức của chính mình, lại gây ra các tổn thương thực thể và rối loạn chức năng, tức là bệnh tự miễn ? Bốn khả năng hình thành tự kháng nguyên trong cơ thể có thể xảy ra :
a) Phản ứng tự miễn do mất dung nạp tự nhiên. trường hợp này xảy ra với các tổ chức tuyến giáp, tinh trùng, myelin, nhân mắt,vv... Trong cơ thể, các tổ chức nằy vẫn tồn tại từ thời kỳ bào thai, nhưng ở vị trí biệt lập, không có máu tới nên không tiếp xúc với hệ thống tế bào có thẩm quyền miễn dịch. Nếu vì một nguyên nhân nào đó (chấn thương, mổ xẻ,..) dẫn tới sự tiếp xúc này chúng sẽ bị coi như một kháng nguyên “lạ”. các tế bào có thẩm quyền miễn dịch chưa hề gặp chúng nên chống lại tự kháng nguyên “tự nhiên” này: hình thành các tế bào lympho mẫn cảm và tự kháng thể chống lại các tự kháng nguyên này, gây ra tổn thương thực thể và rối loạn chức năng, và bệnh tự miễn phát sinh.
b) Tổ chức cơ thể đã “biến chất” trở thành “lạ” đối với cơ thể. Do tác động của các yếu tố bệnh lý (nhiễm trùng, chấn thương, phóng xạ,vv... ) một số tế bào tổ chức có thể bị tổn thương và thay đổi cấu trúc, trở thành lạ đối với cơ thể. Bấy giờ, cơ thể sẽ hình thành các tế bào lympho mẫn cảm và tự kháng thể chống lại tự kháng nguyên này gây ra hội chứng tự miễn dịch trong các bệnh bỏng, phóng xạ, nhiễm độc, nhiễm trùng, vv...
c) Vi khuẩn lọt vào cơ thể có cùng kháng nguyên với tổ chức của cơ thể. Trong trường hợp này, kháng thể kháng vi khuẩn đồng thời kháng cả tổ chức của cơ thể có cùng kháng nguyên với vi khuẩn gây bệnh. Tự kháng thể loại này xuất hiện trong cơ chế bệnh thấp tim : chất hexozamin có trong polyosit của liên cầu khuẩn tan máu nhóm A cũng có trong glucoprotein ở van tim, nên kháng thể kháng liêm cầu khuẩn cũng kháng luôn cả van tim, gây ra tổn thương van tim.
d) Rối loạn bộ máy kiểm soát miễn dịch , gặp trong lâm sàng (thiếu máu tan máu mắc phải, luput ban đỏ, nhược cơ nặng,vv... ) thấy các kháng nguyên trong cuộc vẫn bình thường, do đó có thể nghĩ rằng, bộ máy kiểm soát miễn dịch đã bị rối loạn tới mức không thể nhận ra những kháng nguyên của chính mình, nên đã phản ứng với chúng. Theo Burnet, trong điều kiện bình thường, một số clon (dòng) tế bào vẫn có khả năng chống lại các kháng nguyên của bản thân. vào cuối thời kì bào thai, các kháng nguyên này bị loại ra khỏi cơ thể, hoặc bị bộ máy kiểm soát miễn dịch ức chế hoạt động. Người ta gọi là “clon cấm”. Trường hợp bộ máy kiểm soát miễn dịch bị suy yếu, các “clon cấm” không bị kìm hãm nữa , chúng “thức tỉnh”, sản sinh mạnh mẽ sẽ gây đáp ứng miễn dịch kiểu tế bào hoặc thể dịch, tình trạng tự miễn này có thể có thể cùng một lúc gây tổn thương ở nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau (thí dụ bệnh luput ban đỏ rải rác).
Ngoài ra, tuyến ức, chi phối bộ máy kiểm soát miễn dịch, cũng giữ vai trò quan trọng trong việc loại trừ các “clon cấm”. Thực tế, trong nhiều bệnh tự miễn thấy tuyến ức không được bình thường.
Cuối cùng, về cơ chế các tổn thương tự miễn, một câu hỏi được đặt ra : do kháng thể lưu động hay do tế bào mẫn cảm gây ra ?
Vai trò của kháng thể. Khái niệm cổ điển này cho rằng kháng thể gắn vào kháng nguyên đặc hiệu, với sự có mặt của bổ thể đã gây nên tổn thương tế bào tổ chức.
Vai trò của tế bào mẫn cảm. khái niệm này, mới mẻ hơn, nhẫn mạnh tới vai trò của duy nhất của tế bào mẫn cảm đặc hiệu trong phát sinh tổn thương tự miễn:
- hình ảnh tổ chức học tương tự như trong mẫn cảm muộn mà đặc điểm là thâm nhiễm tế bào đơn nhân.
- tổn thương tổ chức và mức độ tăng mẫn cảm muộn thường song song.
- Ngoài ra có thể gây các tổn thương tự miễn bằng cách truyền các tế bào lympho động vật đã mẫn cảm.
Vai trò của cả kháng thể và tế bào mẫn cảm.
Trong thực tế, cả hai yếu tố đều có tác dụng, hoặc riêng rẽ, hoặc tác động qua lại (có thể hiệp đồng hoặc đối kháng).

Submit "Miễn dich bệnh lý" to Digg Submit "Miễn dich bệnh lý" to del.icio.us Submit "Miễn dich bệnh lý" to StumbleUpon Submit "Miễn dich bệnh lý" to Google Submit "Miễn dich bệnh lý" to Facebook Submit "Miễn dich bệnh lý" to Twitter Submit "Miễn dich bệnh lý" to MySpace

Tags: None Sửa Tags
Chuyên mục
Sinh lý bệnh

Bình luận

# Đăng bình luận qua Facebook